കൊണാർക്ക് സൂര്യക്ഷേത്രം: കല്ലിൽ കൊത്തിയ വിസ്മയം

ഒഡീഷയിലെ പുരി ജില്ലയിൽ ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിന്റെ തീരത്തായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ലോകപ്രശസ്തമായ ചരിത്ര സ്മാരകമാണ് കൊണാർക്ക് സൂര്യക്ഷേത്രം (Konark Sun Temple). ഭാരതീയ വാസ്തുവിദ്യാ മികവിന്റെയും ശിലാഖനന കലയുടെയും ഏറ്റവും മികച്ച ഉദാഹരണങ്ങളിലൊന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം, 1984-ൽ യുനെസ്കോയുടെ ലോക പൈതൃക പട്ടികയിൽ ഇടംനേടിയിട്ടുണ്ട്.

ചരിത്രവും നിർമ്മിതിയും

പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ (ഏകദേശം എ.ഡി. 1250-ൽ) പൂർവ്വ ഗംഗാ രാജവംശത്തിലെ നരസിംഹദേവൻ ഒന്നാമനാണ് (King Narasimhadeva I) ഈ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചത്. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരമുള്ള സൂര്യഭഗവാനാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ. കലിംഗ വാസ്തുവിദ്യാ ശൈലിയിൽ (Kalinga architecture) നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ രൂപം അതിവിശിഷ്ടമാണ്.

സൂര്യഭഗവാന്റെ ഭീമാകാരമായ രഥത്തിന്റെ ആകൃതിയിലാണ് ഇത് രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. 12 ജോഡി (മൊത്തം 24) കൂറ്റൻ ചക്രങ്ങളുള്ള ഈ രഥത്തെ 7 കുതിരകൾ വലിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് നിർമ്മിതി. ഈ 24 ചക്രങ്ങൾ ദിവസത്തിലെ 24 മണിക്കൂറുകളെയും (അല്ലെങ്കിൽ വർഷത്തിലെ 12 മാസങ്ങളെയും), 7 കുതിരകൾ ആഴ്ചയിലെ 7 ദിവസങ്ങളെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ കൽച്ചക്രങ്ങൾ സമയമറിയാനുള്ള സൂര്യഘടികാരങ്ങളായും (Sundial) പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു.

'ബ്ലാക്ക് പഗോഡ' എന്ന പേര്

കറുത്ത ഗ്രാനൈറ്റും മറ്റ് ശിലകളും (Khondalite, Laterite, Chlorite) ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ചതിനാൽ, ഇതിന്റെ ഇരുണ്ട നിറം കാരണം യൂറോപ്യൻ നാവികർ ഇതിനെ 'ബ്ലാക്ക് പഗോഡ' (Black Pagoda) എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നു. പുരാതന കാലത്ത് ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന കപ്പലുകൾക്ക് ഇതൊരു പ്രധാന നാവിക അടയാളമായിരുന്നു. പൂരിയിലെ ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തെ അവർ 'വൈറ്റ് പഗോഡ' എന്നും വിളിച്ചിരുന്നു.

ഇന്നത്തെ അവസ്ഥ

ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഭിത്തികളിൽ ദേവതകൾ, മൃഗങ്ങൾ, പുരാണ കഥാപാത്രങ്ങൾ, നർത്തകർ തുടങ്ങി ദൈനംദിന ജീവിതത്തിലെ പല രംഗങ്ങളും വളരെ സൂക്ഷ്മമായി കൊത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട്. പ്രധാന ക്ഷേത്രം (വിമാന) കാലപ്പഴക്കത്താലും പ്രകൃതിക്ഷോഭങ്ങളാലും ഏറെക്കുറെ തകർന്നുപോയെങ്കിലും, അതിനു മുന്നിലുള്ള മുഖമണ്ഡപം അഥവാ ജഗമോഹൻ (Jagamohana) ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. നൃത്ത മണ്ഡപം, ഭോഗ മണ്ഡപം എന്നിവയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളും ഇവിടെ കാണാം. കാലപ്രവാഹത്തിൽ പല ഭാഗങ്ങൾക്കും നാശം സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ഇന്നും ഭാരതത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക പ്രൗഢിയുടെ ഉത്തമ പ്രതീകമായി കൊണാർക്ക് ക്ഷേത്രം തലയുയർത്തി നിൽക്കുന്നു.